Klasterowy ból głowy a migrena: jak je odróżnić

Klasterowe bóle głowy i migrena różnią się czasem trwania i częstotliwością napadów, a także charakterem bólu:

• Czas trwania: bez leczenia napad klasterowego bólu głowy trwa od 15 minut do 3 godzin, podczas gdy napad migreny trwa od 4 do 72 godzin.
• Natężenie i charakter bólu: ból klasterowy jest przeszywający, często porównywany do rozgrzanego do czerwoności pogrzebacza w oku. Bez leczenia ból jest silny do skrajnie silnego: często to najsilniejszy ból, jakiego pacjent kiedykolwiek doświadczył. Ból migrenowy jest zwykle pulsujący, o natężeniu umiarkowanym do silnego.
• Częstotliwość: podczas klasteru, czyli aktywnego okresu napadów, napady występują przez większość dni, często kilka razy dziennie. Napady migreny są rzadsze: rzadko więcej niż kilka w miesiącu.

Postawienie właściwego rozpoznania ma znaczenie, ponieważ te schorzenia leczy się inaczej. Wiele metod leczenia migreny, w tym leki przeciwbólowe (ibuprofen, paracetamol), nie pomaga w klasterowych bólach głowy. I odwrotnie: tlen podawany wysokim przepływem jest leczeniem pierwszego wyboru w napadach klasterowego bólu głowy, ale nie jest uznaną metodą leczenia migreny. Więcej o najskuteczniejszych metodach leczenia klasterowego bólu głowy można przeczytać w naszych przewodnikach.

W dalszej części tego przewodnika wyjaśniamy, czym klasterowy ból głowy różni się od migreny oraz od innych schorzeń, z którymi bywa mylony: napięciowych bólów głowy, problemów z nosem lub zębami (np. zapalenia zatok lub bólu zęba), neuralgii nerwu trójdzielnego, a także rzadszych schorzeń przypominających klasterowy ból głowy.

Najważniejsze różnice między klasterowym bólem głowy a migreną

W skrócie: napady klasterowego bólu głowy są krótsze (od 15 minut do 3 godzin wobec 4–72 godzin), znacznie częstsze (podczas klasteru nawet kilka dziennie, w migrenie kilka w miesiącu) i o wiele bardziej intensywne niż napady migreny. Ból jest zwykle opisywany jako przeszywający ("jak rozgrzany do czerwoności pogrzebacz w oku"), a nie pulsujący. Intensywność bólu wywołuje skrajne pobudzenie, podczas gdy migrena, którą ruch nasila, zmusza do pozostania w bezruchu.^[1] W jednym z badań przesiewowych właśnie ten opis swoich napadów wybrało 69% pacjentów z klasterowym bólem głowy, w porównaniu z 16% pacjentów z migreną.^[2]

Cecha	Klasterowy ból głowy	Migrena
Czas trwania (bez leczenia)	Od 15 minut do 3 godzin	Od 4 do 72 godzin
Natężenie bólu	Silny do skrajnie silnego; często opisywany jako "najgorszy ból w życiu". Może wywoływać myśli samobójcze.	Umiarkowany do silnego.
Charakter bólu	Przeszywający, często porównywany do rozgrzanego do czerwoności pogrzebacza w oku	Zwykle pulsujący
Częstotliwość	Bardzo częste podczas klasteru; napady występują zwykle co najmniej co drugi dzień, często kilka razy dziennie	Rzadsze: zwykle jeden napad w miesiącu, bardzo rzadko więcej niż 10 w miesiącu
Reakcja na ból	Wywołuje silne pobudzenie: pacjent chodzi tam i z powrotem, a nawet uderza głową o przedmioty.	Nasila się przy wysiłku fizycznym: pacjent zwykle chce pozostać bez ruchu w cichym, ciemnym pomieszczeniu.
Leczenie	Skuteczny jest tlen podawany wysokim przepływem; standardowe leki przeciwbólowe (ibuprofen, paracetamol) i opioidy są nieskuteczne.	Standardowe leki przeciwbólowe często (choć nie zawsze) przynoszą ulgę. Brak dowodów, że tlen pomaga.
Regularność	Bardzo regularne: napady często występują o tych samych porach dnia i powracają w tych samych miesiącach roku.	Brak regularności.
Obecność objawów autonomicznych: po stronie bólu zaczerwienione lub załzawione oko albo katar	Prawie zawsze.	Możliwe, ale rzadkie.

Klastery (okresy klasterowe) to przedziały czasu, w których napady występują regularnie. U osób z przewlekłą postacią klasterowego bólu głowy klaster nigdy się nie kończy.

Intensywny ból klasterowy wywołuje pobudzenie (zdjęcie po lewej), podczas gdy migrenę ruch zwykle nasila, dlatego pacjent woli pozostać w bezruchu (zdjęcie po prawej).

Najważniejsze różnice względem innych schorzeń

Klasterowe bóle głowy odróżnia się od podobnie wyglądających schorzeń zwykle na podstawie czasu trwania napadów i obecności objawów autonomicznych, jak pokazano na poniższych grafikach.

Napady klasterowego bólu głowy trwają zwykle od 15 minut do 3 godzin. To odróżnia je od migreny oraz od innych schorzeń omówionych poniżej.

Podczas napadu klasterowego bólu głowy po stronie bólu prawie zawsze występuje co najmniej jeden z następujących objawów: zaczerwienione lub załzawione oko albo katar lub zatkany nos.

Napięciowe bóle głowy

Napięciowe bóle głowy występują bardzo często. Dlatego wiele osób, które podejrzewają u siebie klasterowe bóle głowy, w rzeczywistości cierpi na napięciowe bóle głowy. Główną różnicą jest natężenie bólu: ból napięciowy jest zwykle łagodny lub umiarkowany, podczas gdy ból klasterowy jest silny lub skrajnie silny.

Jeśli napady mają następujące cechy:

• Silny lub skrajnie silny ból
• Zlokalizowany po jednej stronie głowy (za okiem)
• Przeszywający ból, a nie uczucie ściskania czy ucisku głowy

to prawdopodobnie nie są to napięciowe bóle głowy i mogą to być klasterowe bóle głowy. Rozwiąż nasz dwuminutowy quiz.

Ból związany z nosem lub zębami

Klasterowy ból głowy jest często mylony z problemem z nosem (np. zapaleniem zatok) lub z zębami (np. bólem zęba), ponieważ napady mogą powodować zatkany nos lub katar po stronie bólu, a ból może promieniować do górnych zębów. Główne różnice to:

• Czas trwania: napady klasterowe trwają od 15 minut do 3 godzin, po czym całkowicie ustępują, podczas gdy ból związany z nosem lub zębami utrzymuje się nieprzerwanie przez wiele dni (z okresowymi zaostrzeniami).
• Charakter bólu: ból związany z nosem zwykle przypomina umiarkowany ucisk, podczas gdy ból klasterowy jest przeszywający i znacznie bardziej intensywny. Ból związany z zębami skupia się na zębach i często nasila się przy żuciu oraz pod wpływem ciepła lub zimna.

Neuralgia nerwu trójdzielnego

Neuralgia nerwu trójdzielnego powoduje krótkotrwałe napady jednostronnego bólu twarzy, odczuwane jak porażenie prądem. Podobnie jak w klasterowych bólach głowy ból jest intensywny i zawsze jednostronny, dlatego te schorzenia bywają mylone. Główne różnice to:

• Czas trwania: napady bólu w neuralgii nerwu trójdzielnego trwają od ułamka sekundy do dwóch minut, podczas gdy napad klasterowego bólu głowy trwa od 15 minut do 3 godzin.
• Narastanie bólu: napady neuralgii pojawiają się natychmiast, bez narastania, podczas gdy ból klasterowy narasta przez kilka minut.
• Czynniki wyzwalające: napady bólu w neuralgii może wywołać dotknięcie twarzy; wywołać je może nawet podmuch wiatru na policzku. Napadów klasterowego bólu głowy dotyk nie wyzwala.
• Objawy autonomiczne: zaczerwienione lub załzawione oko albo katar lub zatkany nos po stronie bólu wskazują na klasterowy ból głowy i zwykle nie występują w neuralgii nerwu trójdzielnego.

Inne trójdzielno-autonomiczne bóle głowy

Klasterowy ból głowy należy do grupy schorzeń zwanych trójdzielno-autonomicznymi bólami głowy (ang. trigeminal autonomic cephalalgias, TAC), do której zaliczają się także hemikrania napadowa, hemikrania ciągła oraz SUNCT i SUNA. Wszystkie powodują jednostronny ból z tymi samymi objawami autonomicznymi: zaczerwienionym lub załzawionym okiem albo katarem lub zatkanym nosem po stronie bólu. Uważa się, że pozostałe TAC występują rzadziej niż klasterowe bóle głowy. Niektóre z nich można leczyć określonym lekiem przeciwzapalnym (indometacyną), dlatego warto je potwierdzić lub wykluczyć u neurologa.

Schorzenie	Natężenie bólu	Czas trwania napadu	Reakcja na indometacynę
Klasterowy ból głowy	Silny lub skrajnie silny	Od 15 minut do 3 godzin	Nie
Hemikrania napadowa	Silny	Od 2 do 30 minut	Tak
Hemikrania ciągła	Ciągły umiarkowany ból, z zaostrzeniami o natężeniu umiarkowanym lub większym	Ból ciągły przez miesiące, z zaostrzeniami trwającymi od kilku godzin do kilku dni	Tak
SUNCT / SUNA	Umiarkowany lub silny	Od sekundy do 10 minut, seria ukłuć bólu	Nie

Hemikrania napadowa

Napady wyglądają jak miniaturowe napady klasterowego bólu głowy: ten sam jednostronny ból za okiem lub w skroni, te same objawy autonomiczne co w klasterowych bólach głowy, ale krótsze (od 2 do 30 minut) i częstsze (zwykle ponad 5 dziennie). W hemikranii napadowej skuteczna jest indometacyna.

Hemikrania ciągła

Hemikrania ciągła nie występuje w postaci napadów. Jest to ciągły, jednostronny ból utrzymujący się w tle przez wiele miesięcy, z zaostrzeniami bardziej intensywnego bólu. W hemikranii ciągłej skuteczna jest indometacyna.

SUNCT / SUNA

SUNCT i SUNA powodują napady jednostronnego bólu trwające od sekundy do około 10 minut. Ból występuje w postaci serii krótkich ukłuć. Zwykle towarzyszy mu załzawione, zaczerwienione oko po stronie bólu.

SUNCT to angielski skrót od short-lasting unilateral neuralgiform headache attacks with conjunctival injection and tearing; po polsku to schorzenie bywa nazywane krótkotrwałymi napadami jednostronnego bólu głowy przypominającego neuralgię z przekrwieniem spojówek i łzawieniem.

SUNA to angielski skrót od short-lasting unilateral neuralgiform headache attacks with cranial autonomic symptoms; po polsku to schorzenie bywa nazywane krótkotrwałymi napadami jednostronnego bólu głowy przypominającego neuralgię z czaszkowymi objawami autonomicznymi.

Czym jest "migrena klasterowa"?

Coś takiego jak "migrena klasterowa" nie istnieje. Klasterowy ból głowy i migrena to dwie odrębne choroby, a "migrena klasterowa" nie jest uznanym terminem medycznym, lecz jedynie pomyleniem obu nazw. Można jednak chorować jednocześnie na klasterowy ból głowy i migrenę; ponieważ leczy się je zwykle inaczej, warto omówić możliwości leczenia z lekarzem.

References

1. ↩ Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) (2018). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia, 38(1), 1–211. doi:10.1177/0333102417738202
2. ↩ Buture A, Boland JW, Dikomitis L, Huang C, Ahmed F (2020). Development and evaluation of a screening tool to aid the diagnosis of a cluster headache. Brain Sciences, 10(2), 77. doi:10.3390/brainsci10020077